Dalam
pembelajaran Bahasa Sunda/Sastra Sunda, dikenalkanlah sebuah kata yaitu “PUPUH”.
Pupuh sendiri merupakan karya sastra sunda yang berbentuk puisi juga memiliki
ritme yang dapat dinyanyikan. Pupuh memiliki tiga aturan yang terdiri dari :
Ø Guru Wilangan
Merupakan jumlah suku kata (Engang) di setiap larik (padalisan).
Ø Guru Lagu
Merupakan bunyi vokal diakhir padalisan
Ø Watek
Merupakan karakteristik dari isi pupuh itu
sendiri.
Pupuh
sendiri terbagi menjadi dua, yaitu Pupuh Sekar Ageung yang bisa dinyanyikan
dengan lebih dari satu jenis lagu dan Pupuh Sekar Alit yang hanya bisa dinyanyikan
dalam satu jenis lagu.
Berikut
contoh-contoh Pupuh
1)
Pupuh Sekar Ageung
a)
Asmarandana
Guru Wilangan & Guru Lagu : 8-I, 8-a, 8-] é/o, 8-a, 7-a, 8-u, 8-a
Watek :
Menggambarkan rasa cinta, kasih sayang (asih,
kanyaah)
Laras :
Degung
3
|
3
|
3
|
3
|
3
|
2
|
195<
|
192
|
Mun
|
U
|
Jang
|
Nyi
|
Ar
|
Pa
|
Ngar
|
Ti
|
2
|
2
|
2
|
291
|
3
|
4
|
3
|
495
|
Te
|
Rus
|
Sa
|
Ko
|
La
|
Ka
|
Ko
|
Ta
|
5
|
5
|
5
|
5
|
5
|
5
|
5
|
495
|
Sing
|
Ja
|
Di
|
Mu
|
Rid
|
Ran
|
Ca
|
Ge
|
5
|
5
|
5
|
5
|
1
|
5
|
1>92>
|
2>
|
Be
|
Ner
|
Pin
|
Ter
|
Ba
|
Ri
|
Se
|
Hat
|
2>
|
1>
|
5
|
5
|
5
|
5
|
5
|
5
|
Mi
|
Ka
|
He
|
Man
|
Ka
|
sa
|
Sa
|
Ma
|
5
|
4
|
3
|
2
|
2
|
291
|
293
|
4-5
|
A
|
Sih
|
Ka
|
Nu
|
Ja
|
Di
|
Gu
|
Ru
|
5
|
5
|
4
|
5
|
1>
|
2>
|
1>92>
|
1>95>
|
Ga
|
Gan
|
Ti
|
E
|
Ma
|
Jeung
|
Ba
|
Pa
|
Nya Kitu
deui ka nyai
Sing junun
terus sakola
Ka Kota lain
rék nyalsé
Ulah rék kamalinaan
Pelesir senang-senang
Pan hidep kawengku waktu
Kudu tamat na Mangsana
b)
Dangdanggula
Guru Wilangan & Guru Lagu : 10-i,
10-a, 8-é/o, 7-u, 9-i, 7-a, 6-u, 8-a, 12-i, 7-a
Watek
: Menggambarkan rasa kedamaian, keindahan, keagungan, kegembiraan (katengtreman, kawaasan, kaagungan,
kagumbiraan)
Pasosore nyawang Bandung Asri
Basa kuring ulin ka isola
Ti dieu ti Beulah kaler
Tembong di lingkung gunung
Kota kembang bangun nu sepi
Bet teu ka pireng sora
Da geus puguh jauh
Langitna kacida lenglang
Estu taya megabodas aling-aling
Sore ieu bengras pisan
Angin lembang nebak ngahiliwir
Ngoyag ngoyag jajaran tangkal camara
Lir anu guguapy bae
Ngagupay kota Bandung
Itu aya sapasang japati
Anteng kakalayangan
Ngahaja ngalayung
Di beh kidul samar-samar
Gedong sate katembong bangun nu tingtrim
Endah pisan matak kelar
Mangsa beurang baganti jeung peuting
Kota Bandung katembong marakbak
Kota beuki asri bae
Mangpirang lampu hurung
Lir bentang karetap ketip
Di langit bulan ngebrak
Kota beuki ngempur
Lir anu pesta cahaya
Ngan hanjakal hawana teuing ku tiis
Kapaksa
kuring mulang
c)
Kinanti
Guru Wilangan & Guru Lagu : 8-u,
8-i, 8-a, 8-i, 8-a, 8-i
Watek
: Menggambarkan penantian, khawatir, atau rasa sayang (nngguan, deudeupan, kanyaah)
d)
Sinom
Guru Wilangan & Guru Lagu :8-a,
8-i, 8-a, 8-i, 7-i, 8-u, 7-a, 8-i, 12-a
Watek : Menggambarkan
rasa gembira atau rasa sayang (gumbira,
kadeudeuh)
2)
Pupuh Sekar Alit
a)
Balakbak
Guru
Wilangan & Guru Lagu:
15-é, 15é, 15-é
Watek: Menggambarkan
lelucon (heureuy) atau komedi (banyol).
b)
Durma
Watek:
Guru Wilangan & Guru Lagu: 12-a, 7-i,
6-a, 7-a, 8-i, 5-a, 7-i
Menggambarkan rasa
marah (ambek), besar hati (gedé
haté), atau semangat (sumanget)
c)
Gambuh
Guru
Wilangan & Guru Lagu: 7-u, 10-u, 12-i, 8-u, 8-o
Watek: Menggambarkan rasa sedih (kasedih), susah (kasusah), atau sakit hati (
Watek: Menggambarkan rasa sedih (kasedih), susah (kasusah), atau sakit hati (
d)
Gurisa
Guru
Wilangan & Guru Lagu: 8-a, 8-a, 8-a, 8-a, 8-a, 8-a, 8-a, 8-a
Watek: Menggambarkan orang yang sedang melamun (ngalamun) atau melamun kosong (malaweung)
Watek: Menggambarkan orang yang sedang melamun (ngalamun) atau melamun kosong (malaweung)
e)
Juru Demung
Guru
Wilangan & Guru Lagu: 8-a, 8-i, 8-a, 8-i, 8-a, 8-i
Watek: Menggambarkan rasa bingung, susah dengan apa yang harus dilakukan (pilakueun.
Watek: Menggambarkan rasa bingung, susah dengan apa yang harus dilakukan (pilakueun.
f)
Ladrang
Guru Wilangan & Guru Lagu: 10-i, 4-a (2x), 8-i, 12-a
Watek: Menggambarkan rasa lelucon (banyol) dengan maksud menyindir (nyindiran)
Watek: Menggambarkan rasa lelucon (banyol) dengan maksud menyindir (nyindiran)
g)
Lambang
Guru
Wilangan & Guru Lagu: 8-a, 8-a, 8-a, 8-a
aWtek:Menggambarkan rasa lelucon (banyol) tetapi banyol yang mengandung hal yang harus dipikirkan.
aWtek:Menggambarkan rasa lelucon (banyol) tetapi banyol yang mengandung hal yang harus dipikirkan.
h)
Magatru
Guru Wilangan & Guru Lagu: 12-u, 8-i, 8-u, 8-i, 8-o
Watek: Menggambarkan rasa sedih, penyesalan (handeueul) oleh perilaku sendiri, atau menasehati (mapatahan).
Watek: Menggambarkan rasa sedih, penyesalan (handeueul) oleh perilaku sendiri, atau menasehati (mapatahan).
i)
Maskumambang
Guru Wilangan & Guru Lagu: 12-i, 6-a, 8-i, 8a
Watek:Menggambarkan rasa kesedihan (kanalangsaan), sedih dengan sakit hati.
Watek:Menggambarkan rasa kesedihan (kanalangsaan), sedih dengan sakit hati.
j)
Mijil
Guru
Wilangan & Guru Lagu: 10-i, 6-o, 10-é, 10-i, 6-i, 6-u
Watek:Menggambarkan
rasa bersedih (kasedih) tetapi dengan penuh harapan.
k)
Pangkur
Guru
Wilangan & Guru Lagu:8-a, 11-i, 8-u, 7-a, 12-u, 8-a, 8-i
Watek:Menggambarkan rasa marah ( ambek ) yang tersimpan dalam hati atau menghadapi tugas yang berat.
Watek:Menggambarkan rasa marah ( ambek ) yang tersimpan dalam hati atau menghadapi tugas yang berat.
l)
Pucung
Guru Wilangan & Guru Lagu: 12-u, 6-a, 8-é/o, 12-a
Watek: Menggambarkan rasa marah (ambek) terhadap diri sendiri, atau benci (keuheul) karena tidak setuju hati.
Watek: Menggambarkan rasa marah (ambek) terhadap diri sendiri, atau benci (keuheul) karena tidak setuju hati.
m)
Wirangrong
Guru
Wilangan dan Guru Lagu:8-i, 8-o, 8-u, 8-i, 8-a, 8-a
Watek: Menggambarkan rasa malu (kawiwirangan),
malu oleh perilaku sendiri.